فشار داخل چشم چیست؟
چشم برای حفظ شکل طبیعی خود به فشار داخلی مشخصی نیاز دارد.این فشار عمدتا تحت تاثیر تولید و خروج مایع زلالیه قرار دارد.
وقتی تعادل میان تولید و خروج مایع زلالیه تغییر کند، فشار داخل چشم ممکن است افزایش پیدا کند. افزایش IOP یکی از عوامل خطر مهم برای آسیب عصب بینایی و گلوکوم است، اما همه افرادی که فشار چشم بالایی دارند الزاما به گلوکوم مبتلا نمیشوند و از طرف دیگر گلوکوم میتواند در افرادی با فشارهایی که در محدوده معمول قرار دارند نیز ایجاد شود.
به همین دلیل اندازه گیری IOP یک بخش از ارزیابی کامل چشم است، نه کل آن .
روش های مختلف اندازه گیری IOP
امروزه چند روش اصلی برای اندازه گیری فشار داخل چشم مورد استفاده قرار میگیرد که هرکدام مزایا و محدودیت های خاص خود را دارند.
1تونومتری آپلاناسیون گلدمن؛Goldmann Applanation Tonometry
تونومتری آپلاناسیون گلدمن یا GAT سال هاست به عنوان یکی از روش های مرجع در اندازه گیری IOP شناخته میشود.
در این روش ، نیروی لازم برای آپلاناسیون بخش مشخصی از قرنیه اندازه گیری میشود و دستگاه آن را به فشار داخل چشم تبدیل می کند.
مزایای GAT
سابقه طولانی و اعتبار بالینی بالا
کاربرد گسترده در تشخیص و پیگیری گلوکوم
محدودیت های GAT
GAT کاملا مستقل از ویژگی های قرنیه نیست. ضخامت مرکزی قرنیه (CCT) و خصوصیات بیومکانیکی قرنیه میتوانند بر نتیجه اندازه گیری اثر بگذارند.
به همین دلیل، یک عددIOP باید همیشه در زمینه وضعیت کلی چشم تفسیر شود.
2.تونومتری غیرتماسی؛Non-Contact Tonometry
در تونومتری غیرتماسی یا NCT، یک پالس هوا به سمت قرنیه فرستاده میشود و میزان تغییر شکل قرنیه در پاسخ به این نیرو با تخمین IOP مورد استفاده قرار میگیرد.
مهم ترین مزیت این روش این است که تماس مستقیم وسیله با قرنیه وجود ندارد و به همین دلیل برای غربالگری و اندازه گیری سریع فشار چشم بسیار کاربردی است.
با این حال، اختلاف میان NCT و GAT ممکن است در برخی محدوده های فشار ودر قرنیه های با ویژگی ها متفاوت بیشتر شود. بنابراین در مواردی که نتیجه از نظر بالینی غیرمنتظره یا مشکوک است، مقایسه با روش دیگر میتواند مفید باشد.
3.تونومتری ریباند؛Rebound Tonometry
در تونومتری ریباند، یک پروب بسیار کوچک برای مدت بسیار کوتاهی با سطح قرنیه تماس پیدا میکند و سپس باز میگردد.
دستگاه با تحلیل حرکت وسرعت کاهش شتاب پروب، فشار داخل چشم را نخمین میزند.
یکی از شناخته شده ترین خانواده های این فناوری، تونومترهای iCareهستند.
مزیت مهم این روش این است که معمولا به قطره بی حسی موضعی نیاز ندارند و امکان اندازه گیری سریع و قابل حمل IOP را فراهم میکند.
iCare IC200؛ نسل پیشرفته تونومتری ریباند
iCare IC200 یکی از مدل های حرفه ای تونومترهای ریباند است که برای استفاده در کلینیک، محیط های جراحی و شرایط اورژانسی طراحی شده است.
یکی از ویژگی های شاخص IC200 امکان اندازه گیری IOP در وضعیت های مختلف بدن است . این دستگاه میتواند در وضعیت نشسته ، ایستاده، خوابیده و برخی وضعیت های دیگر مورد استفاده قرار گیرد و تا 200 درجه آزادی موقعیت اندازه گیری را فراهم میکند.
این ویژگی خصوصا در بیمارانی که امکان قرارگیری مناسب پشت دستگاه های ثابت را ندارند اهمیت پیدا میکند.
ویژگی های مهم iCare IC200
استفاده از فناوری Rebound Tonometry
عدم نیاز معمول به قطره بی حسی
امکان اندازه گیری در وضعیت های مختلف بیمار
قابلیت استفاده سریع در محیط کلینیک
طراحی قابل حمل
سیستم راهنمای موقعیت یابی پروب
محدوده اندازه گیری اعلام شده توسط سازنده : 7 تا 50 mmHg
قابلیت ذخیره اطلاعات و ارتباط بی سیم در مدل IC200
IC200 چگونه فشار چشم را اندازه گیری میکند؟
در فناوری ریباند، پروب کوچک دستگاه به سمت قرنیه حرکت میکند، برای مدت بسیار کوتاهی با آن تماس پیدا میکند و سپس باز می گردد.
حرکت پروب به ویژگی های مکانیکی سطح قرنیه و فشارداخل چشم وابسته است. دستگاه با تحلیل پارامترهای حرکت پروب و استفاده از الگوریتم اختصاصی ، مقدار IOP را محاسبه میکند.
در IC200، نتیجه نمایش داده شده بر اساس مجموعه ای از اندازه گیری های متوالی ایجاد میشود.
در حالت استاندارد، شش اندازه گیری برای محاسبه نتیجه مورد استفاده قرار می گیرد.
آیا IC200 میتواند جایگزین کامل گلدمن شود؟
پاسخ علمی و واقع بینانه این است:
IC200 یک ابزار معتبر و بسیار کاربردی برای اندازه گیری lop است اما نباید تصور کرد که تمام روش های تونومتری در تمام بیماران کاملا قابل جایگزینی هستند.
مطالعات جدید نشان میدهد که IC200 میتواند توافق مناسبی با GAT داشته باشد اما اختلاف های فردی همچنان وجود دارند . بنابراین در یک بیمار خاص اگر نتیجه IC200 با یافته های بالینی فشار های قبلی یا سایراطلاعات چشم همخوانی نداشته باشد استفاده از روش دیگر میتواند اهمیت داشته باشد.
به عبارت ساده تر:
دستگاه خوب مهم است اما تفسیر درست عدد مهم تر است.
آیا وضعیت بدن روی lop تاثیر دارد؟
بله فشار داخل چشم میتواند با تغییر وضعیت بدن تغییر کند این موضوع یکی از دلایلی است که امکان اندازه گیری lop در وضعیت خوابیده با دستگاه هایی مانند IC200 اهمیت پیدا میکند.
در بعضی بیماران به ویژه در ارزیابی گلوکوم، اطلاع از lop در وضعیت های مختلف میتواند اطلاعات بالینی ارزشمندی فراهم کند.
در وضعیت نشسته و خوابیده را فراهم میکند lop به دلیل طراحی خود امکان اندازه گیری IC200
چرا ممکن است دوبار اندازه گیری lop متفاوت باشد؟
تفاوت چند میلی متری بین اندازه گیری های متوالی ابزاما به معنی خرابی دستگاه نیست.
یک متغیر کاملا ثابت نیست و میتواند تحت تاثیر عوامل مختلف تغییر کند، از جمله lop
-زمان اندازه گیری در طول روز
-وضعیت بدن
-فشار پلک یا پلک زدن شدید
-همکاری بیمار
-ویژگی های قرنیه
-ضخامت مرکزی قرنیه
-روش اندازه گیری
-شرایط سطح چشم
-تفاوت میان دستگاه ها
بنابراین در تفسیر lopروند اندازه گیری ها و شرایط انجام ان ها معمولا از یک عدد منفرد مهم تر است.
اهمیت lop در غربالگری و پیگیری گلوکوم
ارزیابی فشار داخل چشم یکی از مهم ترین عوامل خطر قابل اندازه گیری برای گلوکوم است، اما گلوکوم یک بیماری چندعاملی است.
در یک ارزیابی کامل علاوه بر lop موارد زیر نیز اهمیت دارند:
-بررسی عصب بینایی
-نسبت Cup/Disc
-RNFL عصب بینایی و OCT
-میدان بینایی
-ضخامت مرکزی قرنیه
-وضعیت زاویه اتاق قدامی
-سابقه خانوادگی
-سن و سایر عوامل خطر
-روند تغییرات lop در طول زمان
به همین دلیل lop طبیعی نمیتواند به تنهایی گلوکوم را رد کند و یک lop بالا نیر به تنهایی به معنای وجود گلوکوم نیست.
یک نکته مهم درباره <<فشار چشم طبیعی >>
سال ها عدد mmHg21 به عنوان یک مرز شناخته شده در بسیاری از متون آموزشی مطرح بوده است. اما در پزشکی مدرن، تکیه بر یک عدد ثابت برای تشخیص یا رد بیماری کافی نیست.
در مطالعه اعتبارسنجی IC200 در سال 202 نیز آستانه mmHg21 برای بررسی عملکرد دستگاه در تشخیص ocular hypertension استفاده شده، اما خود پژوهش نشان میدهد که عملکرد اندازه گیری باید در چارچوب اندازه گیری روش و شرایط بالینی تفسیر شود .
بنابراین بهتر است به جای عبارت هایی مانند:
<فشار چشم زیر 21 کاملا طبیعی است و جای نگرانی نیست>
گفته شود :
<مقدار lop باید در کنار سایر یافته های معاینه چشم و شرایط فرد تفسیر شود >
این تفاوت کوچک در جمله تفاوت بزرگی در کیفیت آموزش بیمار ایجاد میکند.
جمع بندی
اندازه گیری فشار داخل چشم یکی از ارکان مهم معاینه چشم و ارزیابی بیماران در معرض خطر گلوکوم است.
تونومتری آپلاناسیون گلدمن همچنان یکی از مهم ترین روش های مرجع در تونومتری بالینی است، در حالی که تونومتر های غیرتماسی و ریباند امکانات مهمی برای اندازه گیری سریع، راحت و قابل حمل فراهم کرده اند.
بدون نیاز معمول به قطره بی حسی و در lop با استفاده ار فناوری ریباند، امکان اندازه گیری سریع Care IC200 2025 نشان میدهد که این وضعیت های مختلف بدن را فراهم مبکند . شواهد منتشر شده ، از جمله مطالعات جدید سال داشته باشد؛ با این حال اختلاف بین روش ها در برخی بیماران وجود دارد و GATدستگاه میتواند بر این اختلاف تاثیر بگذارند lop عواملی مانند ضخامت قرنیه، مقدار و در نهایت، هدف از تونومتری رسیدن به یک عدد به تنهایی نیست؛ هدف به دست آوردن اطلاعات قابل اعتماد برای تصمیم گیری صحیح درباره سلامت چشم بیمار است.
پرسش های متداول
آیا اندازه گیری با iCare IC200 دردناک است؟
معمولا خیر پروب برای مدت بسیار کوتاهی با قرنیه تماس پیدا می کند و برخلاف GAT معمولا نیازی به قطره بی حسی ندارد در مطالعه اعتبارسنجی سال ۲۰۲۵ نیز تونومتری ریباند از نظر راحتی توسط بیشتر بیماران ترجیح داده شد
آیا عدد IC200 با گلدمن باید دقیقا یکسان باشد؟
خیر اختلاف بین روش ها ممکن است وجود داشته باشد و باید با توجه به شرایط بیمار و سایر یافته های معاینه تفسیر شود
آیا ضخامت قرنیه روی فشار اندازه گیری شده اثر دارد؟
بله ضخامت و ویژگی های بیومکانیک قرنیه می توانند بر نتیجه تونومتری اثر بگذارند مطالعات جدید IC200 نیز ارتباط میان CCT و اختلاف اندازه گیری با GAT را بررسی کرده اند
آیا فشار چشم بالا به معنی گلوکوم است؟
خیر IOP بالا یک عامل خطر مهم است اما تشخیص گلوکوم به ارزیابی مجموعه ای از یافته های ساختاری و عملکردی چشم نیاز دارد
منابع علمی
Vieyres B, Couttu A, Pereira B, et al. Validation of iCare IC200® rebound tonometry for intraocular pressure measurement. Journal Français d’Ophtalmologie. 2025;48(6):104545.
Zhang H, Nam JW, Sung MS, Park SW. Factors Influencing Discrepancies in Intraocular Pressure Measurements Between iCare IC200 and Goldmann Tonometer. Journal of Glaucoma. 2025.
Rasaoka T, et al. Evaluation of rebound tonometer iCare IC200 as compared with iCarePRO and Goldmann applanation tonometer in patients with glaucoma. BMC Ophthalmology.
American Academy of Ophthalmology EyeWiki. Intraocular Pressure and Tonometry.
iCare. iCare IC200 Tonometer: technical information and manufacturer specifications.
